Grecka oliwa z oliwek posiada wyjątkową jakość i jest uznawana na świecie za jedną z najlepszych.
Według danych Międzynarodowej Rady Oliwy Grecja należy do trójki największych producentów tego „złotego płynu”.
Drzewa oliwne uprawiano już w czasach starożytnych. Pierwsze gaje oliwne pojawiły się we wschodniej części regionu śródziemnomorskiego, a między 5000 a 1400 rokiem p.n.e. uprawy rozprzestrzeniły się od Krety aż po Syrię, Palestynę i Izrael. Około 1500 roku p.n.e. to właśnie Grecy byli największymi producentami oliwy. Na podbijanych terenach zakładali oni plantacje oliwek, o ile sprzyjał temu klimat.
Według greckiej legendy miasto Ateny otrzymało swoją nazwę na cześć bogini Ateny. To właśnie jej dar – drzewo oliwne posadzone na Akropolu – bardziej spodobał się mieszkańcom niż prezent Posejdona. W Biblii również znajdziemy odniesienia do tego drzewa: to przecież gałązka oliwna, którą przyniosła Noemu synogarlica, stała się symbolem końca potopu i pokoju.
Więcej greckich mitów poznasz w naszym wpisie „Najciekawsze legendy starożytnej Grecji”
Przez Homera oliwa była nazywana „złotym płynem”. Starożytni atleci używali jej do namaszczania ciała, wierząc, że ma nie tylko właściwości lecznicze, ale i magiczne. Drzewo oliwne było w Grecji symbolem dobrobytu oraz pokoju. Do dziś oliwa z oliwek pozostaje niezwykle ceniona – tym razem głównie ze względu na swoje zdrowotne i odżywcze właściwości.
To właśnie Grecy założyli pierwsze uprawy oliwek w południowych Włoszech i Afryce Północnej, a Rzymianie kontynuowali tradycję, rozprzestrzeniając ją w Prowansji i na Półwyspie Iberyjskim. Pliniusz Starszy pisał, że włoska oliwa należała do najlepszych w całym regionie śródziemnomorskim i można ją było kupić w rozsądnej cenie.
Drzewa oliwne były także bardzo cenione w Izraelu – król Dawid zatrudniał nawet strażników, którzy mieli je chronić. W Grecji natomiast za ścięcie drzewa oliwnego groziła kara śmierci lub wygnania. Tradycja sadzenia oliwek przetrwała do dziś: w wielu greckich rodzinach ojciec sadzi dwa drzewa, gdy rodzi się chłopiec, i jedno, gdy na świat przychodzi dziewczynka.
Rozszerzeniu upraw sprzyjały morskie wyprawy. Z czasem drzewa oliwne dotarły nawet do Ameryki, gdzie w takich krajach jak Meksyk, Peru, Chile czy Argentyna panowały sprzyjające warunki do ich wzrostu.
Produkcja i zbiory oliwek
Zaledwie 10% zebranych oliwek trafia bezpośrednio na stoły. Z pozostałych 90% tłoczy się oliwę z oliwek. Obecnie na świecie produkuje się około 460 milionów galonów (czyli blisko 1,7 miliarda litrów) oliwy rocznie. Najwięcej wytwarzają Hiszpanie (ok. 30%) oraz Włosi (ok. 24%), a tuż za nimi plasują się Grecy.
Drzewa oliwne kwitną wiosną. Latem zaczynają formować się owoce, które dojrzewają stopniowo – od zielonego po czarny kolor, który uzyskują pod koniec jesieni. Zbiory zaczynają się zwykle na przełomie listopada i grudnia, a kończą w marcu. To bardzo ważny moment, bo od jakości zbiorów zależy smak i zapach oliwy. Oliwki zbierane ręcznie zachowują najlepszą jakość, dlatego w wielu regionach Grecji wciąż stosuje się tradycyjne metody – owoce strząsa się na płachty lub zbiera grzebieniami i czesakami.
Zobacz też nasz wpis o greckich zwyczajach i codziennych tradycjach
Transport i tłoczenie
Świeżo zebrane oliwki trafiają do przewiewnych pojemników lub jutowych worków, aby nie uszkodzić delikatnego miąższu. Następnie w ciągu 24 godzin przewozi się je do tłoczni. Tam przechodzą przez proces oczyszczania – najpierw usuwa się liście, potem owoce myje się w czystej wodzie.
Samo tłoczenie odbywa się w niskiej temperaturze (nie wyższej niż 27°C), dzięki czemu zachowane zostają wszystkie właściwości odżywcze. Powstała masa jest następnie odwirowywana, by oddzielić część płynną (oliwę) od części stałej (wytłoków). Najlepszy produkt to oliwa z pierwszego tłoczenia – extra virgin – o najniższej kwasowości i najwyższej wartości dla zdrowia.
Do uzyskania jednego litra takiej oliwy potrzeba aż około 11 kilogramów owoców!
Przechowywanie
Świeżo wytłoczoną oliwę przelewa się do stalowych kadzi lub ceramicznych amfor i pozostawia do stabilizacji. Najlepsze opakowania to ciemne szkło lub ceramika, które chronią przed światłem. Oliwę przechowuje się w temperaturze 15–18°C, z dala od słońca i wilgoci.
Podsumowanie
Grecka oliwa to nie tylko produkt spożywczy – to część historii i kultury Hellady. Od czasów starożytnych była symbolem siły, zdrowia i pokoju. Dziś wciąż zachwyca smakiem i aromatem, pozostając jednym z największych skarbów Grecji.
Chcesz spróbować oliwy prosto z greckiej tłoczni?
Sprawdź naszą wycieczkę Smaki Zante.
